به گزارش روابط عمومی شرکت سهامی آب منطقه ای یزد، جواد محجوبی مدیرعامل این شرکت در نشست تخصصی «دادآب» که با حضور مدیرکل دادگستری استان یزد، دادستان، مدیرکل حقوقی شرکت مدیریت منابع آب ایران و جمعی از قضات استان برگزار شد، به کسری تجمعی حدود ۱۰ میلیارد مترمکعبی آبخوان‌ها در چهار دهه گذشته اشاره کرد و گفت: یزد با برداشت سالانه حدود ۸۳۰ میلیون مترمکعب آب زیرزمینی در برابر ظرفیت قابل برنامه‌ریزی کمتر از ۴۰۰ میلیون مترمکعب، از نظر نسبت برداشت به ظرفیت منابع آب زیرزمینی، در وضعیت نامطلوبی قرار دارد.
وی با اشاره به وضعیت محدوده‌های مطالعاتی استان افزود: از مجموع ۱۹ محدوده مطالعاتی آب استان، ۱۶ محدوده ممنوعه و بحرانی و سه محدوده آزاد هستند. محدوده‌های آزاد عمدتاً در شمال و شمال شرق استان قرار دارند. اما بخش عمده فعالیت‌های جمعیتی، اقتصادی، صنعتی، معدنی و کشاورزی استان در محدوده‌های ممنوعه و بحرانی متمرکز شده اتد.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با بیان اینکه دشت یزد ـ اردکان مهم‌ترین دشت استان و کانون اصلی استقرار جمعیت و فعالیت‌های اقتصادی محسوب می‌شود، تصریح کرد: این دشت که حدود یک میلیون نفر از جمعیت استان را دربرمی‌گیرد، با شرایط بحرانی منابع آب زیرزمینی و فرونشست زمین مواجه است. به‌گونه‌ای که نرخ فرونشست در برخی مناطق آن به حدود ۱۴ سانتی‌متر در سال می‌رسد.
خشکسالی شدید و کاهش منابع آب تجدیدپذیر یزد
محجوبی با اشاره به وضعیت بارندگی استان گفت: یزد از نظر میانگین بلندمدت بارندگی، کم‌باران‌ترین استان کشور است و میزان بارندگی آن به‌مراتب کمتر از متوسط کشوری است. بر اساس تحلیل‌های هواشناسی در بازه سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۵، حدود ۹۵ درصد مساحت استان با خشکسالی شدید مواجه بوده است.
وی افزود: در سال آبی جاری نیز میزان بارندگی استان تاکنون حدود ۶۰ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است و کاهش بارش‌ها، افت پوشش برف و کاهش رواناب‌های سطحی، شرایط تغذیه آبخوان‌ها را دشوارتر کرده است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با اشاره به افت سطح آب زیرزمینی در دشت‌های استان اظهار کرد: در سال گذشته نیز در برخی مناطق استان، افت قابل توجه سطح آب زیرزمینی ثبت شده است. به‌طوری‌که در ابرکوه حدود ۸۷ سانتی‌متر، در شاهدیه حدود یک متر و در برخی دیگر از دشت‌ها نیز افت‌هایی بین ۷۰ تا ۸۴ سانتی‌متر گزارش شده است.
کسری ۱۰ میلیارد مترمکعبی آبخوان‌ها در چهار دهه گذشته
محجوبی با تشریح وضعیت بیلان منابع آب زیرزمینی استان بیان کرد: کسری مخزن تجمعی آبخوان‌های استان در حدود چهار دهه گذشته به نزدیک ۱۰ میلیارد مترمکعب رسیده است. این در حالی است که کسری مخزن سال گذشته حدود ۲۸۷ میلیون مترمکعب بوده و میانگین بلندمدت سالانه آن حدود ۲۴۴ میلیون مترمکعب است.
وی با بیان اینکه حدود ۴۰ درصد کسری تجمعی منابع آب زیرزمینی استان در دهه ۹۰ و سال‌های اخیر اتفاق افتاده است، افزود: تنها در حدود ۱۵ سال اخیر نزدیک به چهار میلیارد مترمکعب از کسری تجمعی منابع آب زیرزمینی استان ایجاد شده است.
محجوبی با اشاره به جایگاه استان در اضافه‌برداشت از منابع آب زیرزمینی کشور گفت: یزد از نظر میزان برداشت تجمعی بیش از ظرفیت آبخوان‌ها در چهار دهه گذشته، در رتبه پنجم کشور قرار دارد.
کاهش کیفیت آب زیرزمینی و تهدید منابع تأمین آب شرب
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با اشاره به تأثیر برداشت بی‌رویه و کاهش تغذیه آبخوان‌ها بر کیفیت منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: بحران آب استان تنها به کاهش کمیت منابع محدود نمی‌شود، بلکه کیفیت آبخوان‌ها نیز در سال‌های اخیر روند نامطلوبی داشته و شوری آب در برخی دشت‌ها افزایش یافته است.
وی با بیان اینکه استان سالانه حدود ۱۴۲ میلیون مترمکعب آب شرب تولید می‌کند، افزود: از این میزان، حدود ۶۵ میلیون مترمکعب از منابع برون‌استانی و ۷۷ میلیون مترمکعب از منابع داخلی استان تأمین می‌شود که بخش مهمی از آن به منابع زیرزمینی وابسته است.
محجوبی با اشاره به وضعیت منطقه یزدگرد به‌عنوان یکی از منابع مهم تأمین آب شرب استان گفت: در ابتدای دهه ۸۰، حدود ۳۵ میلیون مترمکعب آب با کیفیت مناسب و هدایت الکتریکی کمتر از هزار میکروموهس بر سانتی‌متر از این منطقه برداشت می‌شد. اما اکنون با افزایش تعداد چاه‌ها از حدود ۴۰ حلقه به نزدیک ۶۰ حلقه، هم ظرفیت کمی و هم کیفیت آب این منبع به‌شدت تحت تأثیر و کاهش قرار گرفته است.
کنترل برداشت‌های غیرمجاز و ضرورت مدیریت ساعت کارکرد چاه‌ها
محجوبی در بخش دیگری از سخنان خود، کنترل میزان برداشت آب از چاه‌های کشاورزی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت منابع آب استان دانست و گفت: جامعه کشاورزی و معیشت بهره‌برداران برای ما اهمیت دارد، اما برداشت آب باید در چارچوب پروانه بهره‌برداری و ضوابط قانونی انجام شود.
وی با اشاره به مبانی صدور پروانه‌های بهره‌برداری در دهه‌های گذشته اظهار کرد: در دهه ۷۰، سند ملی آب با هدف تعیین الگوی بهره‌برداری از منابع آب برای استان‌های کشور تدوین شد و بر اساس آن، علاوه بر میزان آب مجاز برداشت، ساعات مجاز کارکرد چاه‌ها نیز در هر محدوده مشخص شد.
وی ادامه داد: در شرایطی که یک چاه باید بر اساس ضوابط تعیین‌شده ساعات مشخصی در طول سال فعالیت می‌کرد، در برخی موارد بهره‌برداری عملاً به ۲۴ ساعت شبانه‌روز و بخش عمده‌ای از ماه‌های سال می‌رسید. این روند به‌تدریج الگوی کشت و معیشت کشاورزان را نیز تحت تأثیر قرار داده و وابستگی اقتصادی آنان به برداشت بیشتر از منابع آب را افزایش داده است.
محجوبی با تأکید بر اینکه مدیریت این شرایط نیازمند نگاه کارشناسی، قانونی و در عین حال توجه به معیشت کشاورزان است، گفت: طی سال‌های اخیر با فراهم شدن زیرساخت‌های قانونی و اجرایی، نصب تجهیزات هوشمند کنترل برداشت آب و برق در دستور کار قرار گرفته و امکان نظارت دقیق‌تر بر میزان بهره‌برداری از چاه‌ها فراهم شده است.
وی در پایان تأکید کرد: صیانت از منابع آب زیرزمینی استان یزد یک مسئولیت مشترک و فرابخشی است و تحقق آن به همکاری جدی دستگاه قضایی، شرکت آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، بخش صنعت و معدن، محیط زیست و سایر دستگاه‌های مسئول نیاز دارد. در این مسیر، رعایت حقوق قانونی بهره‌برداران در کنار جلوگیری از برداشت‌های خارج از ضوابط، ضرورتی اجتناب‌ناپذیر برای حفظ منابع آب و تأمین پایدار نیازهای نسل‌های آینده استان است.
